Multi-level Marketing (MLM) là gì? Các mô hình phổ biến khi tham gia MLM

Multi-Level Marketing là nột trong những mô hình kinh doanh xuất hiện rất nhiều những năm gần đây và gây ra không ít tranh cãi. Bài viết dưới đây sẽ cùng bạn tìm hiểu rõ hơn về Multi-Level Marketing và các mô hình phổ biến khi tham gia vào phương thức kinh doanh này.

Multi-level Marketing là gì?

Multi-Level Marketing (viết tắt là MLM) được gọi là Tiếp thị đa tầng/Kinh doanh đa cấp hay còn được biết đến là Network Marketing (Kinh doanh theo mạng lưới).

Kinh doanh đa cấp thực chất là thuật ngữ để chỉ việc tiếp thị sản phẩm. Bằng phương thức kinh doanh này, người mua có thể trực tiếp đến mua sản phẩm ngay tại công ty hoặc chỉ qua một nhà phân phối duy nhất mà không phải thông qua các đại lí hay cửa hàng bán lẻ.

Multi level marketing có phải là bán hàng đa cấp?

MLM khi được dịch ra tiếng Việt thì chính là bán hàng đa cấp. Mô hình kinh doanh này được triển khai với dạng trả doanh thu và phân quyền cho các thành viên ở cấp dưới, theo dạng hình kim tự tháp. Với những người tham gia mạng lưới này, họ vừa bán hàng trực tiếp, đồng thời mời gọi chính khách hàng tham gia vào mạng lưới này để biến khách hàng thành người bán hàng và chia sẻ doanh số với khách hàng này. Trong thuật ngữ đa cấp, ta gọi đây là tuyển thêm tuyến dưới. Thực chất, khi tham gia vào mạng lưới đa cấp, bạn sẽ không có quá nhiều nhiệm vụ trong việc marketing, chủ yếu chỉ là bán hàng và tuyển dụng tuyến dưới để tăng doanh thu cho bạn.

Nếu có ai đó nói rằng multi level sale mới chính là đa cấp. Tuy nhiên, thuật ngữ này thậm chí không hề tồn tại tại. Việc thay sale bằng marketing thực ra chỉ là một cách nói bóng bẩy.

Đâu là những đặc điểm nổi bật của MLM?

Multi-level Marketing là một hình thức bán hàng

Đừng nhầm lẫn MLM với một hình thức đầu tư tìm kiếm lợi nhuận nào đó. Việc chủ yếu khi thực hiện bán hàng chính là tìm cách đưa hàng hóa từ nhà sản xuất đến tay người tiêu dùng. Và bán hàng đa cấp cũng vậy, tuy nhiên việc tạo lập mối quan hệ với khách hàng và biến họ thành tuyến dưới sẽ giảm bớt các chi phí về cơ sở hạ tầng. Không cần tốn quá nhiều cho việc đầu tư vào hệ thống cửa hàng bán lẻ mà vẫn đảm bảo các hoạt động của kinh doanh được hợp pháp hóa.

Xem thêm về Marketing: Marketing là gì? 12 vấn đề cốt lõi của Marketing 2022

Giảm bớt các rủi ro, phát sinh khi mua hàng

Trong mô hình kinh doanh đa cấp, doanh nghiệp thường xây dựng sẵn hệ thống sản phẩm, quy trình phân phối và chính sách bán hàng để hỗ trợ nhà phân phối mới tham gia. Điều này giúp người kinh doanh giảm bớt một số rủi ro thường gặp khi tự xây dựng thương hiệu hoặc vận hành cửa hàng riêng từ đầu. Người tham gia cũng không cần đầu tư quá nhiều vào mặt bằng, kho bãi hoặc hệ thống vận hành phức tạp.

Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp MLM còn cung cấp chương trình đào tạo kỹ năng bán hàng, chăm sóc khách hàng và phát triển mạng lưới để hỗ trợ người mới bắt đầu. Nhờ có hệ thống vận hành và nguồn sản phẩm sẵn có, người tham gia có thể tập trung nhiều hơn vào hoạt động kinh doanh và mở rộng tệp khách hàng cá nhân.

Việc bán hàng được thực hiện bởi các nhà phân phối

Trong hình thức bán hàng đa cấp, hàng hóa được sử dụng, giới thiệu và mua bán bởi chính các nhà phân phối (đã từng là người mua hàng) với người tiêu dùng. Sẽ không xuất hiện các hệ thống đại lí, cửa hàng bán lẻ, siêu thị như các doanh nghiệp khác.

Multi-Level Marketing trả hoa hồng

Hoa hồng là khoản tiền mà các nhà phân phối sẽ được các doanh nghiệp đa cấp trả cho khi giúp doanh nghiệp phân phối hàng hóa đến tay người tiêu dùng. Nếu các doanh nghiệp thông thường trả khoản hoa hồng này cho các đại lí, cửa hàng thì trong MLM, đây là khoản để chi trả cho nhà phân phối.

Các mô hình phổ biến khi thực hiện MLM là gì?

Các mô hình Multi-Level Marketing đều đòi hỏi sự linh hoạt và phối hợp khá đồng đều trong chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp kinh doanh đa cấp. Có thể kể đến những mô hình kinh doanh đa cấp nổi bật sau đây :

Mô hình nhị phân

Mô hình nhị phân được biết đến là dạng đơn giản nhất của một hệ thống MLM. Trong mô hình này, mỗi nhà phân phối chỉ được tuyển thêm 2 nhà phân phối tuyến dưới và các tuyến cấp thấp hơn buộc phải phát triển đồng đều nếu muốn nhận được mức hoa hồng, hoặc nếu hạn chế số lượng người tham gia sẽ chỉ được hưởng ở nhánh yếu hơn.

Mô hình ma trận

Đây là mô hình ma trận được nâng cấp từ mô hình nhị phân. Tại đây cho phép các nhà phân phối sẽ được tuyển nhiều hơn con số 2 tuyến dưới. Còn tùy thuộc vào chính sách quy định của doanh nghiệp, sơ đồ sẽ cũng cấp mức độ về số người cũng như mức chi trả hoa hồng của bạn. Ví dụ, sơ đồ 3×6 cho phép bạn tuyển vào 3 người ở mức một và giới hạn mức 6 là mức chi trả hoa hồng cuối cùng.

Mô hình đều tầng (Sơ đồ một cấp)

Mô hình đều tầng sẽ cho phép nhà phân phối tuyển không giới hạn tuyến dưới, có thể tuyển bao nhiêu người tùy thích, một người, hai người hay thậm chí là cả trăm người. Sẽ không có một con số nhất định nào quy định về số lượng tuyến dưới của các nhà phân phối. Trong cùng một thế hệ, nhà phân phối được hưởng hoa hồng hay phần trăm hoa hồng như nhau đối với cùng một thế hệ, các thế hệ sau có thể sẽ có mức phần trăm giống hoặc khác.

Ví dụ:

Nhà phân phối A sẽ được hưởng phần trăm hoa hồng từ các nhà phân phối A’ với cùng một mức. Tuy nhiên để bảo đảm tính công bằng giữa người vào trước và vào sau, nhà phân phối sẽ chỉ được hưởng đến một số lượng thế hệ nhất định. Thông thường sẽ là ba, bốn thế hệ hoặc năm thế hệ tùy theo chính sách của mỗi công ty.

Nếu các nhà phân phối được hưởng tối đa các thế hệ tuyến dưới thì sẽ xảy ra tình trạng: đến một mức nào đó tiền dùng để chi trả cho hoa hồng sẽ cao hơn giá trị của sản phẩm. Giả sử cứ ở mỗi thế hệ công ty sẽ chi trả cho nhà phân phối 5% thì tới thế hệ thứ 10 đã có 50% dùng để chi trả hoa hồng, và để đến thế hệ 20 con số đã lên tới 100%. Bởi vậy, các nhà phân phối sẽ chỉ được hưởng đến một mức nhất định nào đó.

Mô hình này thực chất không mang tính nhân bản và bền vững. Vì dù nhà phân phối cố gắng để tuyển một số lượng lớn người vào mức một của họ, nhưng sẽ vẫn có sự hạn chế cơ học về tính hiệu quả của việc đỡ đầu. Do sự hạn chế mức chi trả nên có thể những người ở mức trên sẽ không cần chăm sóc, giúp đỡ những tầng mình không được hưởng hoa hồng.

Mô hình bậc thang ly khai

Bậc thang ly khai được đánh giá là mô hình tiên tiến nhất hiện nay. Giống như mô hình đều tầng, mô hình bậc thang ly khai cho phép mỗi nhà phân phối được tuyển không giới hạn tuyến dưới. Sự khác nhau ở chỗ, mô hình này sẽ có một hệ thống cấp bậc và mức hoa hồng mỗi nhà phân phối nhận được sẽ dựa vào cấp bậc của nhà phân phối đó và các nhà phân phối tuyến dưới. Vì vậy mô hình vẫn bảo đảm được tính công bằng giữa các thế hệ.

Sẽ có nhiều nhà phân phối đạt đến trạng thái vượt cấp. Khi đó họ sẽ “bứt ra” khỏi nhóm ban đầu và có một mạng lưới riêng. Nhà phân phối cấp trên ban đầu sẽ không còn nhận được các khoản hoa hồng trực tiếp từ các sản phẩm của họ nữa. Thay vào đó, sẽ vẫn có một khoản nhỏ từ mạng lưới của họ và từ nhóm các nhà phân phối đã tách ra. Nên nhớ rằng, phần trăm hoa hồng nhỏ nhưng từ một mạng lưới lớn.

Multi-level Marketing có phải là lừa đảo không?

Dựa theo những điều trên, ta đã phần nào hiểu được ý nghĩa cũng như cách vận hành của mô hình kinh doanh đa cấp và các doanh nghiệp đa cấp thường làm. Tuy nhiên, tại Việt Nam, mô hình này vẫn gây ra khá nhiều ý kiến trái chiều và thường bị vướng vào các nghi án lừa đảo. Vậy câu trả lời có phải thật như vậy không?

Kinh doanh đa cấp đã được nhiều nước công nhận và ban hành luật để quản lý hoạt động này. Trong năm 2005, Việt Nam cũng đã chính thức ban hành luật về Bán hàng đa cấp. MLM thực tế là một hình thức Marketing có tổ chức. Việc này đòi hỏi phải có tính tổ chức như một doanh nghiệp thực thụ, phải đảm bảo kỷ luật, nguyên tắc và hoàn toàn không hề tự phát. Mọi sự vận hành MLM mà chệch khỏi cách hiểu này thì đều sẽ không thành công và dễ vướng vào các nghi án lừa đảo, ví dụ như:

• Yêu cầu người muốn tham gia phải đặt cọc, phải mua một số lượng hàng hoá ban đầu hoặc phải trả một khoản tiền để được quyền tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp (một số công ty lách luật bằng cách yêu cầu người tham gia ký vào đơn tự nguyện mua sản phẩm, tuy nhiên, dù là thế nào, phải mua sản phẩm để được tham gia đều là bất hợp pháp).
• Không cam kết mua lại với mức giá ít nhất là 90% giá hàng hóa đã bán cho người tham gia để bán lại;
• Cho người tham gia nhận tiền hoa hồng, tiền thưởng, lợi ích kinh tế khác chủ yếu từ việc dụ dỗ người khác tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp;
• Cung cấp thông tin gian dối về lợi ích của việc tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp, thông tin sai lệch về tính chất, công dụng của hàng hóa để dụ dỗ người khác tham gia.

Tuy nhiên có những hình thức lách luật có thể kể đến như sau:

• Kinh doanh theo hình tháp ảo, không bán hàng, chỉ mời người vào mạng lưới,
• Lợi dụng thương mại điện tử để bán gian hàng, không có hàng hóa lưu thông
• Kinh doanh đa cấp, nhưng không tiến hành đăng ký nhận giấy phép để lách luật, không chịu sự điều chỉnh của luật về bán hàng đa cấp.
• Lợi dụng mô hình biến tướng, đánh nhanh rút gọn, di chuyển địa bàn kinh doanh liên tục, đăng ký kinh doanh ở tỉnh này nhưng sang tỉnh khác hoạt động.
• Quảng cáo sai sự thật và thực hiện sai những nội dung trong đề án.
• Áp dụng mô hình nhị phân thoát bàn, có nghĩa là mỗi thành viên tham gia phải bỏ tiền ra mua một mã số sẽ được nhận một món hàng nào đó và tiếp tục lôi kéo thêm nhiều người tham gia để nhận hoa hồng. Tuy nhiên, trong trường hợp này, hàng hóa chỉ mang tính chất tượng trưng để lách luật, còn thực chất đây là hình thức huy động vốn, lấy tiền của người tham gia sau trả tiền cho người trước

Có nên tham gia Multi-level Marketing không?

Việc có nên tham gia mô hình kinh doanh đa cấp hay không phụ thuộc vào mục tiêu tài chính, khả năng bán hàng và mức độ hiểu biết của mỗi người về mô hình này. MLM có thể mang lại cơ hội kinh doanh linh hoạt, nhưng cũng đi kèm nhiều rủi ro nếu lựa chọn sai doanh nghiệp hoặc thiếu kinh nghiệm vận hành hệ thống.

Lợi ích MLM có thể mang lại

Multi-level Marketing giúp nhiều người có cơ hội tiếp cận hoạt động kinh doanh với chi phí ban đầu không quá lớn. Ngoài việc tạo thêm thu nhập từ bán sản phẩm, người tham gia còn có thể học được kỹ năng giao tiếp, bán hàng và xây dựng mạng lưới khách hàng trong quá trình phát triển hệ thống.

• Linh hoạt về thời gian làm việc
• Có thể tạo thêm nguồn thu nhập phụ
• Không cần mở cửa hàng riêng
• Được đào tạo kỹ năng bán hàng và giao tiếp
• Có cơ hội mở rộng mạng lưới kinh doanh cá nhân

Các rủi ro thường gặp khi tham gia MLM

Một trong những rủi ro lớn nhất của MLM là tham gia vào các mô hình biến tướng hoặc doanh nghiệp thiếu minh bạch. Nhiều hệ thống tập trung quá nhiều vào việc tuyển dụng thành viên thay vì giá trị sản phẩm thực tế, khiến người tham gia dễ gặp áp lực tài chính hoặc khó đạt được thu nhập như kỳ vọng ban đầu. Nếu không tìm hiểu kỹ, người mới rất dễ bị thu hút bởi những cam kết lợi nhuận thiếu thực tế.

Ngoài vấn đề tài chính, MLM còn có thể tạo áp lực trong các mối quan hệ cá nhân khi người tham gia liên tục phải mở rộng mạng lưới quen biết để bán hàng hoặc tuyển dụng thêm thành viên. Trong nhiều trường hợp, việc thiếu kỹ năng bán hàng, quản lý đội nhóm hoặc hiểu sai về mô hình hoạt động cũng khiến nhiều người nhanh chóng bỏ cuộc sau thời gian ngắn tham gia.

Bởi vậy, kinh doanh đa cấp hoàn toàn không phải là một hình thức lừa đảo, tuy nhiên mô hình này đã bị biến tướng và bị nhiều thành phần lợi dụng nhằm chuộc lợi cho bản thân. Vì vậy người tiêu dùng nên cân nhắc và tìm hiểu thật kỹ về doanh nghiệp đa cấp nếu như có ý định tham gia mô hình này. Theo dõi Vietmoz để cập nhật thêm những kiến thức bổ ích về Marketing.